Arama motorları seni nasıl takip ediyor?

Bir arama kutusuna yazdığımız kelimeler, çoğu zaman en yakın arkadaşımıza bile söylemeyeceğimiz şeylerdir: bir hastalığın belirtileri, bir borç, bir ilişki sorunu, gidilecek bir avukat. Bu yüzden "aradığım şeyler nereye gidiyor?" sorusu, internette sorulabilecek en önemli gizlilik sorularından biri.

Bu yazıda bir arama yaptığında arka planda neler olduğunu, hangi bilgilerin toplanabildiğini ve bunu azaltmak için neler yapabileceğini anlatıyoruz. Teknik terimleri olabildiğince sade tutmaya çalıştık.

Bir arama yaptığında neler gönderilir?

Arama düğmesine bastığında tarayıcın, arama motorunun sunucusuna bir istek gönderir. Bu istek yalnızca yazdığın kelimelerden ibaret değildir. Genellikle şunları da içerir:

• IP adresin: İnternete bağlandığın ağın adresi. Kabaca hangi şehirde olduğunu ve hangi internet sağlayıcısını kullandığını gösterir.
• Tarayıcı bilgileri: Hangi tarayıcıyı, hangi sürümü ve hangi işletim sistemini kullandığın, ekran dilin.
• Çerezler: Daha önce o siteyi ziyaret ettiysen tarayıcına bırakılmış küçük kimlik kartları.
• Hesap bilgin: Arama motorunun sahibi olan şirketin bir hesabına (e-posta, video, harita gibi) giriş yaptıysan, arama doğrudan o hesaba bağlanabilir.

Bunların her biri tek başına masum görünebilir. Ama bir araya geldiklerinde, aramalarını uzun bir süre boyunca aynı kişiye bağlamak mümkün hale gelir.

Arama geçmişi: en değerli veri

Büyük arama motorlarının çoğu, hesabına bağlı aramaları bir "etkinlik geçmişi" olarak saklar. Bu geçmiş sana daha isabetli öneriler sunmak için kullanılabildiği gibi, ilgi alanlarını çıkarmak ve sana gösterilecek reklamları seçmek için de kullanılır.

Örneğin birkaç hafta boyunca bebek arabası, doğum hastaneleri ve isim önerileri aratan biri hakkında bir arama motoru oldukça güçlü bir tahminde bulunabilir. Bu tahmin, kişinin henüz kimseye söylemediği bir şey olabilir.

Çerezler: sitelerin seni hatırlama yolu

Çerez, bir sitenin tarayıcına bıraktığı küçük bir metin dosyasıdır. Kendi başına kötü bir şey değildir: sepetindeki ürünlerin kaybolmaması ya da her sayfada yeniden giriş yapmak zorunda kalmaman çerezler sayesindedir.

Sorun, üçüncü taraf çerezlerinde başlar. Bir haber sitesine girdiğinde, o sayfaya yerleştirilmiş reklam ve analiz hizmetleri de tarayıcına kendi çerezlerini bırakabilir. Aynı hizmet yüzlerce farklı sitede bulunduğu için, seni bir siteden diğerine izleyebilir. Sabah bir ayakkabıya baktıktan sonra akşam bambaşka bir sitede aynı ayakkabının reklamını görmenin sebebi budur.

Çerezleri silmek yetmeyebilir: cihaz parmak izi

Çerezleri düzenli olarak silmek iyi bir alışkanlıktır, ama tek başına yeterli olmayabilir. Bazı takip yöntemleri hiç çerez kullanmaz. Bunun yerine tarayıcının ve cihazının küçük ayrıntılarını bir araya getirir:

• ekran çözünürlüğü ve renk derinliği,
• yüklü yazı tipleri,
• saat dilimi ve dil ayarları,
• ekran kartının bir görüntüyü çizerken bıraktığı küçük farklar.

Bu bilgilerin her biri milyonlarca kişide aynı olabilir. Ama hepsi birlikte, çoğu zaman cihazını diğerlerinden ayırt etmeye yetecek kadar özgün bir "parmak izi" oluşturur. Elektronik Sınır Vakfı'nın (EFF) Cover Your Tracks aracıyla kendi tarayıcının ne kadar ayırt edilebilir olduğunu test edebilirsin.

Arama sonucuna tıkladığında ne olur?

Takip yalnızca arama anında olmaz. Bazı arama motorları, bir sonuca tıkladığında seni önce kendi sunucularından geçirir ve hangi sonucu seçtiğini kaydeder. Tıkladığın site de, tarayıcının gönderdiği "yönlendiren" (referrer) bilgisi sayesinde hangi siteden geldiğini görebilir.

Bu bilgiler tek başına çok şey söylemeyebilir. Ama hangi sorulara cevap aradığını ve sonunda hangi kaynağa güvendiğini birlikte gösterdikleri için, ilgi alanların hakkında oldukça net bir resim çizerler.

Peki ne yapabilirsin?

İnternette tamamen iz bırakmamak çok zordur. Ama birkaç basit adımla bırakılan izi önemli ölçüde azaltabilirsin:

1. Arama yaparken hesaptan çıkış yap ya da arama geçmişini kaydetmeyen bir arama motoru kullan. Aramaların bir hesaba bağlanmadığında, uzun vadeli bir profil oluşturmak çok daha zorlaşır.
2. Üçüncü taraf çerezlerini engelle. Modern tarayıcıların hepsinde bunun için bir ayar var. Nasıl yapılacağını tarayıcı gizlilik ayarları yazımızda adım adım anlattık.
3. Etkinlik geçmişini gözden geçir. Kullandığın hesaplarda arama ve konum geçmişinin otomatik olarak silinmesini ayarla. Üç ay veya on sekiz ay gibi seçenekler, hiç silinmemesinden çok daha iyidir.
4. Gizli sekmenin sınırlarını bil. Gizli mod bilgisayarında iz bırakmanı engeller ama seni sitelere karşı görünmez yapmaz. Ayrıntıları gizli sekme yazımızda bulabilirsin.
5. Tarayıcı eklentilerini azalt. Her eklenti, ziyaret ettiğin sayfaları görme yetkisine sahip olabilir. Kullanmadığın eklentileri kaldırmak hem gizliliğini hem de tarayıcının hızını artırır.

Ekorama bu konuda ne yapıyor?

Ekorama'yı tam da bu soruların cevabını sade tutmak için yaptık. Bir arama geçmişi tutmuyoruz ve aramalarını hesabınla eşleştirmiyoruz. Sonuçları bağımsız bir arama sağlayıcısı olan Brave Search'ten alıyoruz; bu isteği biz yaptığımız için senin IP adresin ve çerezlerin o sağlayıcıya gitmez. Son aramaların yalnızca kendi tarayıcında, istersen tek tıkla silebileceğin şekilde durur.

Bunun sihirli bir değnek olmadığını da söylemeliyiz: tıkladığın siteler, internet sağlayıcın ve kullandığın cihaz hâlâ bazı bilgileri görebilir. Gizlilik tek bir araçla değil, küçük alışkanlıkların toplamıyla sağlanır. Bu rehberdeki diğer yazılar da bu alışkanlıklar hakkında.